Blog

Schoolleiders onder hoogspanning.

“Zelfs in scholen waar het nog relatief comfortabel is om leiding te geven is het moeilijk geworden om een vacature van schooldirecteur in te vullen,” liet Geert Devos vrijdag jl. optekenen op de studiedag van DIVO. In zijn uitspraak weerklinkt nog een soort heimwee naar de tijd dat de job van schooldirecteur gepaard ging met status, rust, orde, helderheid. Dat die tijd voorbij is blijkt uit zijn onderzoek naar welbevinden en stress. Meer dan de helft van de schoolleiders kamp wekelijks tot maandelijks met bun-outgevoelen. Niemand in het publiek keek ervan op. Gevoelens van uitputting, onmacht, onvermogen zijn wijd verspreid en eisen hun tol.

Oorzaken en remedies zijn voor een groot deel gekend. Schoolleiders bezwijken onder de eindeloze administratieve verplichtingen, de werkbelasting, de wettelijke onzekerheid, het personeelsstatuut. En dus zouden ze baat hebben met minder regeldrift, sterkere administratieve ondersteuning, aan slimme schaalvergroting. Daarvan valt op korte termijn weinig heil te verwachten. Integendeel. Het huidige maatschappelijke klimaat en de politieke onderwijsstrijd zullen de hoogspanning niet doen afnemen in en tussen scholen. Vanuit zijn onderzoek pleitte Devos ook voor meer aandacht voor zelfzorg en weerbaarheid bij schoolleiders. Daar is wel meer maneuvreerruimte op korte termijn. Ik haal er twee dingen uit.

Ten eerste, niet de burn-outgevoelens zijn het probleem, wel hoe we ermee omgaan en hoe ze zelfs nog lijken te horen bij de functie van schooldirecteur als een soort natuurwet. Niets is minder waar. De sterke schoolleider van vandaag is emotioneel intelligent en veerkrachtig. Wie het niet is, kan het leren. Het vraagt wel identiteitswerk: bij voorbeeld de nood aan orde en controle temperen. En identiteitswerk vraagt ondersteuning. Devos pleitte terecht voor onder meer aanvangsbegeleiding en praktijken van coaching en mentoring.

Ten tweede: samenwerking wordt de norm. En ook hier: sterke teams zijn niet de teams die stoer doen en andere teams zwak doen lijken. Sterke teams zijn psychologisch veilig en zorgen voor sociale steun zonder de focus op resultaten te verliezen. Ze stellen zich ook open op naar de omgeving. “Het onderwijs moet steeds individuelere antwoorden bieden en dat kan alleen door teamwerk,” stelde Devos gebald. Dit is geen paradox. Teamwerk is de voorwaarde voor meer flexibliteit en inclusie. Het vraagt wel visie om scholen en klassen zo te definiëren en te organiseren. Geen enkele leerkracht redt het nog alleen.

Schooldirecteurs zijn en blijven supermannen en -vrouwen. Maar niet altijd en overal. Zoals de superhelden uit de Amerikaanse comics ook een alledaags leven leiden en slechts op bepaalde momenten boven zichzelf uitstijgen of moeten uitstijgen. Of ook: if you fill the room, how can your people grow?

Verder op het pad van gedeeld leiderschap

van nieuwlandDe voorbije twee dagen verzamelden 13 schoolleiders in het Kasteel Van Nieuwland in Aarschot om hun leiderschap verder te onderzoeken en ontwikkelen. Het decor paste wonderwel bij het thema van de tweedaagse: “authentiek als schoolleider”. Het kasteel is gebouwd in het jaar van de Belgische onafhankelijkheid. De grandeur is nog tastbaar in de barokke aankleding en het pittoreske park. Maar de tijden zijn veranderd. Het is hard werken en ondernemen om het domein intact te houden en tezelfdertijd een eigentijdse invulling te geven.

Wortels zijn belangrijk vandaag voor scholen en hun leiderschap. Authenticiteit is een deel van het antwoord op onduidelijkheid, onzekerheid of zelfs hoogspanning in de context. Niet als dooddoener in de zin van “ik ben wie ik ben en ik ben te nemen of te laten”, maar als een innerlijk kompas, een wegwijzer voor actie & beslissingen. Authenticiteit biedt houvast als leider en even goed als school. Een school is een gemeenschap en heeft gedeelde waarden nodig als bron van samenhorigheid en betrokkenheid. Het is de opdracht van de leider om die cultuur te maken, in stand te houden of indien nodig te veranderen of zelfs te herstellen. En dat is een heel andere rol dan zorgen voor de goede orde en doorvoeren van noodzakelijke veranderingen.

Met feedback over de gedeeldheid van hun leiderschap en over hun leiderschapsgedrag, -overtuigingen en motieven kregen de deelnemers stof tot nadenken over hun invulling van leiderschap. En door, geïnspireerd door Steve Jobs, hun eigen levenslijn in kaart te brengen, konden ze de vinger leggen op hun eigen authenticiteit. “Ik vind het interessant en tezelfdertijd weet ik niet goed wat ik er mee moet doen,” was zowat de teneur van de zelfreflectie-oefeningen. “Je hoeft er niets mee te doen. Ga er mee op wandel,” was het advies. “Het valt in elkaar als een puzzel,” zei een andere deelnemer. “Precies. Authenticiteit puzzel je bij elkaar en soms vallen de stukken in elkaar. Even vaak valt de puzzel uit elkaar. Beiden zijn ok. Het is wat het is. Zegt de liefde.”

Zoveel werk te doen aan gedeeld leiderschap

Van paleis tot tentDeze week is het boek ‘Naar gedeeld leiderschap’ verschenen bij PelckmansPro, het resultaat van 4 jaar onderzoek in een 12-tal organisaties. Je vindt er hier alle informatie over.

Het is vanuit dit onderzoekswerk dat we scholen willen ondersteunen in hun leiderschapsvraagstukken. De voorbije twee dagen waren we aan de slag met een groep van 14 coördinerende directeurs die samen 116 scholen leiden. Twee opmerkelijke vaststellingen. Ten eerste de grote vraag naar inhoud. ‘Vertel ons wat we moeten doen,’ als basishouding. En uiteraard, als we dan vertellen wat ze moeten doen komen er veel argumenten waarom het niet kan. Leiderschap hier betekent leren in actie gaan zonder gevoel van duidelijkheid en zekerheid. Ten tweede de nood aan groepsvorming en duidelijkheid over wie de lakens uitdeelt. Zelfs al is de opdracht zonneklaar om als een open team samen te werken zonder hiërarchie, toch is er de drang om een gesloten groep te maken, een wij-zij te creëren en duidelijkheid te hebben over wie de leider van de groep is. Leiderschap hier betekent leren alleen staan in je leiderschapsopdracht en omkunnen met wisselende sociale dynamieken en onduidelijke verhoudingen.

Ook deze week kreeg OKO, de koepel van de kleine onderwijsverstrekkers, groen licht om een traject te organiseren rond gedeeld leiderschap. Ook hier is de opzet complex: per school een driespan creëren met de directeur, een leerkracht en de begeleider, deze in collectieve sessies inspireren en aan het werk zetten en tijdens intervisies binnen hun scholengroep de voortgang in gedeeld leiderschap bespreken en overdragen aan andere scholen. Vanuit Stalla zorgen we voor werk- en inspiratiemateriaal.

Kortom: veel gedeeld leiderschapswerk aan de winkel of, beter gezegd, in het onderwijs.

Wil je meer weten? Contacteer ons. 

Onderweg naar gedeeld leiderschap

20180920_160432Deze week startte het pad naar gedeeld leiderschap voor 14 schooldirecteurs. In plaats van inhoudelijk losstaande opleidingsdagen koos deze groep voor een traject met duidelijke doelstellingen en opbouw rond het idee van gedeeld leiderschap. Moedig, want het vraagt meer persoonlijke betrokkenheid, inzet en energie. We begonnen in een cirkel, het symbool van samenwerken op voet van gelijkwaardigheid. En we bespraken zorgvuldig de ‘hopes’ en ‘fears’ over het traject en toonden zo de kracht van iedereen ‘stem’ geven, zeker ook de meest kritische of tegendraadse en zo als groep engagement te nemen. Door ook een uitgebreide nulmeting te doen over gedrag en houding en leiderschap toonden we ons engagement om evidence based te werken. In de namiddag verkenden we ‘beelden over leiderschap’ in de groep. Is een leider iemand die de antwoorden heeft en duidelijkheid kan brengen? Of eerder iemand die inspireert en motiveert? Of is iedereen een leider en zit het meer in de groep? Wat we denken over leiderschap bepaalt hoe we ons gedragen tegenover onze leider en wat we verwachten van medewerkers. Als check out vroegen we de groep hoe ze erbij zaten: “goed begonnen. Ik heb honger” “goesting” “benieuwd naar het vervolg” “tempo wat laag op het einde” “getriggerd” “kijk uit naar het doorwerken op 1 thema” (x2) “hier moet ik over nadenken, inspirerend” “zoekend, wat onzeker, het gevoel besluipt me dat ik ouder word” “ik kan er mee aan de slag in het team, concreet,” “nieuwsgierig en goed dat er niet te veel theorie is”. De kop is er af. De toon is gezet. In leiderschapsontwikkeling maakt de zekerheid van het eigen gelijk plaats voor de veiligheid van het samen op zoek gaan. De volgende tweedaagse verkennen we “de kleren van de leider”: welke overtuigingen, motieven, kwaliteiten en waarden heb ik als schoolleider?

Meer informatie: contacteer Koen Marichal of Griet Peeraer

Warm leiderschap voor warme scholen.

Deze morgen werd het tweede werkingsjaar van het project ‘Warme Scholen‘ feestelijk afgetrapt in het Sint-Pauluscollege te Gent. Vijftig scholen uit alle netten zetten de leerling en zijn of haar geluk centraal als voorwaarde voor leren en ontwikkeling en herdenken hun structuur en ontwikkelen hun cultuur vanuit dat idee. “Als je je niet goed voelt in je vel, dan word je niet graag uitgedaagd. En om je goed te voelen in je vel moet het veilig zijn,” opende Tom Van Acker, een van de bezielers van het project. Dat “zich goed voelen” is de kompaswaarde van de warme school. En terecht. Heel het eenzijdige mediatieke debat over de onderwijskwaliteit gaat voorbij aan de talloze jongeren in nood of gedemotiveerde jongeren. Dan enkel met de cognitie bezig zijn is ‘eng’, in beide betekenissen van het woord. Leerlingen van het college toonden zonder woorden waarover het ging: gepest worden, je alleen voelen, uitgesloten worden. En geconfronteerd worden met leerkrachten, begeleiders en directies die geen aandacht hebben voor het welbevinden van de kinderen, en er zich van afmaken met dooddoeners als “geen tijd” of “iedereen wordt al eens gepest”. Ook op andere manieren was voelbaar waar het om draait in de warme scholen. Veel leerlingen op de gaanderijen van het magnifieke atrium. Zij staan centraal. Karmal Kharmach lanceerde de mascotte van de scholen “Warme William” met de nodige humor. De ministers van Jeugd en Cultuur, van Welzijn en van Onderwijs zaten samen op de bank met Kharmach en Warme William en toonden zo dat samenwerking de weg vooruit is als overheid, niet de bureaucratische schotten tussen en politieke gevechten rond bevoegdheden.

Achteraf had ik nog een gesprek met Tom Van Acker over het nodige leiderschap om scholen warm te maken. In zijn nieuw boek met Yves Demaertelaere “Op grote schaal scholen slim organiseren” houdt hij een bevlogen pleidooi voor sterke, durvende leiders van verandering. Hij slaat de nagel op de kop. We hebben geen schoolleiders nodig van de status quo en de goede orde, maar van verandering en dynamiek. Tezelfdertijd is het hoog tijd om voorbij de clichés van leiderschap te kijken. Pleiten voor sterke leiders is gemakkelijk en kan het probleem versterken. Hoe hoger we de lat leggen voor schoolleiders, hoe moeilijker er over te springen valt. “Onzekerheid toelaten, kwetsbaarheid inbrengen, bescheiden worden, daar gaat het over in de ontwikkeling van krachtig, authentiek leiderschap,” zei ik, “niet het installeren van grote verwachtingen en druk zetten.”

Tijdens mijn rit naar huis ging een nieuwsitem over de ambitie van Japan om tegen 2050 een lift naar de ruimte te bouwen. Die zou toelaten om goederen en mensen van de aarde naar de ruimte te brengen, 36.000 km ver. Gevraagd naar een reactie zei Lieven Scheire: “Onmogelijk? Zij die zeggen dat het niet zal lukken moeten niet in de weg lopen van zij die het aan het doen zijn.” Zo ook met de warme scholen vinden wij bij Stalla.